Menu +

دسته: تاریخ تصوف

جایگاه ائمۀ اطهار (ع) در آثار و احوال شاه نعمت‌الله ولی (قسمت نخست)

دکتر محمدعلی رنجبر – استاد بخش تاریخ دانشگاه شیراز چکیده: فرآیند گذار از تسنّن به تشیع از مهم‌ترین تحوّلات تاریخ ایران است که طی قرون هفتم تا دهم ه.ق صورت گرفت. طریقت‌های صوفیانه از جمله نعمت‌اللّهیه و صفویه، علیرغم باورهای سنّی اوّلیه، نقش مهمی در تحوّل مذهبی و گذار از تسنّن به تشیع در جامعۀ ایرانی داشتند. پژوهش حاضر مبتنی بر شیوۀ پژوهش تاریخی و با تکیه بر آثار شاه نعمت‌الله ولی، در پی یافتن نشانه‌های تشیع […]

در مسلخِ عشق/ غزا و جهاد نزد صوفیّه

علیرضا ذکاوتى قراگزلو از آداب صوفیّه یکى آن بوده که بعضى سالکان بر خود الزام کرده بودند سالى به حجّ بروند و سالى به غزا و غالباً به مرز طرسوس مى‌‏رفتند. بعضى هم از لحاظ آن‏که مواظب نوامیس مسلمین باشند در لشکر مى‏‌بودند و به هر حال نسبت به جنگ حساسیت و کشش داشتند و عاطفه‏‌شان به سوى جهاد گرایش داشت هم جهاد باطنى و هم جهاد ظاهرى. و نیز برخلاف آن‏که از دنیا گریزى […]

نظریهٔ شیخ سیّد حیدر آملى در منزلت تصوّف و صوفى

دکتر حسین ابوالحسن تنهایی مولانا شیخ سیّد حیدر بن على بن حیدر عبید حسینى آملى، از نواده‌‏هاى حضرت على‏ بن الحسین(ع) در سال ۷۱۹ یا ۷۲۰ در خانواده‌‏اى سرشناس و شیعى در شهر آمل دیده به‏ جهان گشود. سیّد حیدر به ‏جهت تحصیل به شهرهاى قزوین، رى و اصفهان، و «با ترک همه چیز از مال دنیا که جز خرقه‌‏اى ژنده نگه نمى‏‌دارد» به دیدار مردان حق شتافته و در دورانى «جز با صوفیان مراوده نمى‏‌کند […]

امام علی (ع) در متون صوفیه

با تأکید بر متون تصوف تا قرن پنجم قمریچکیده سیمای امام علی(ع) در تألیفات صوفیه بازتاب یافته است و بر این اساس می‌توان متون تصوف را جزء منابع شناخت حضرت به شمار آورد. در این مقاله با تأکید بر چهار عامل تأثیرگذار در ذهنیت صوفیه نسبت به امام علی(ع)، کوشش شده است تا تصویر ایشان از حضرت بررسی شود. این چهار عامل عبارتند از: الف – اوصاف شخصی امام علی(ع) در روایات و احادیث مورد […]

جلوه‌های تصوف، فتوت و مذهب تشیع در ورزش باستانی و زورخانه‌ای ایران

چکیده  این مقاله در‌ مورد سرچشمه‌های ورزش‌ زورخانه‌‌ای و باستانی ایران بحث کرده است. ظاهراً این ورزش بـاستانی از آغاز به صورت جـدّی تـحت تأثیر مسائل مذهبی و اجتماعی-اخلاقی قرار گرفته است. آیین‌ها و ادیانی مانند آیین مهری و دین‌ زردشتی پیش از اسلام، بر این ورزش باستانی تأثیر گذاشته‌اند. پس از اسلام نیز جلوه‌هایی از رفتارهای اجتماعی و دینی مانند عرفان و تصوف، آیین فـتوت و مذهب تشیع در آن نمود‌ پیدا‌ کرده است. […]

مجموعه آثار ابوعبدالرحمن سلمی

معرف: علیرضا ذکاوتی قراگزلو آثار ابو عبدالرّحمن سلمی، مورّخ و راوی بزرگ صوفیه، و محدّث و مؤلف مشهور ایرانی در قرن چهارم و پنجم هجری، از جهت پژوهش در تاریخ تصوف و سیر عقاید و احوال اجتماعی اهمیّت فراوان دارد. با آنکه این آثار همواره مورد توجّه بوده و بسیار نیز به چاپ رسیده بود؛ امّا تفرّق زمانی و مکانی چاپ‌های این آثار، چنان بوده که حتّی در یک کتابخانه بزرگ هم مجموعه آنها یکجا […]

بازشناسی و معرفی تذکرهٔ ناشناختهٔ «معارف‌العارفین»

محمدابراهیم ایرج‌پور  چکیده معارف‌العارفین تذکره‌ای ارزشمند از عارفان و مشاهیر متصوفه عصر قاجار است و از آنجا که این برهه تاریخی از نظرگاه ادبی و فرهنگی کمتر طرف توجه و اقبال پژوهندگان بوده است، در مقالۀ حاضر به بازشناسی و معرفی تنها نسخه این اثر سودمند پرداخته خواهد شد.  معارف‌العارفین به قلم محمدکاظم تبریزی، ملقّب و متخلّص به «اسرار»، در شرح حال قریب به پنجاه تن از عرفای نامدار هم‌روزگار مؤلّف است که علاوه بر […]

نگاهی گذرا به سیر تاریخی مهدویت در تصوف (بخش سوم و پایانی)

دکتر محمودرضا اسفندیار ـ فائزه رحمان *  تثبیت مهدویّت در تصوّف (قرن دهم تا سیزدهم)  به قدرت رسیدن صفویان در سال ۹۰۶ و ایجاد نخستین حکومت شیعی مستقل در دوران پس از غیبت کبری به وسیله آنها، زمینه ساز دگرگونی‌های چندی در حیات سیاسی فرهنگی فقهای امامیّه شد؛ و همین امر موجب شده است ظهور دولت صفوی، در آغاز سده دهم هجری ـ به عنوان نخستین حکومت تمام‌عیار و مستقل شیعی، در تاریخ اسلام ـ […]

نگاهی گذرا به سیر تاریخی مهدویت در تصوف (بخش دوم)

دکتر محمودرضا اسفندیار ـ فائزه رحمان *  نزدیکی تصوّف و تشیّع و بسط اندیشه مهدویّت (نیمه دوم قرن هفتم تا قرن نهم)  این دوره از نظر نزدیکی آرا و مباحث عرفانی با تفکر و اعتقادات شیعی، از ادوار مهم تاریخ تصوف ایران به شمار می‌رود. عرفان اسلامی از آغاز تا قرن ششم هجری، بیشتر بر محور اعتقادات اهل تسنن استوار بود و آراء فقهی و کلامی اهل تسنن در زوایای مباحث تصوف اسلامی تأثیر گذاشته […]

نگاهی گذرا به سیر تاریخی مهدویت در تصوف (بخش اول)

دکتر محمودرضا اسفندیار ـ فائزه رحمان *  چکیده  مهدویّت بیشتر به عنوان آموزه‌ای شیعی در فرهنگ اسلامی-ایرانی، نقش و جایگاه مهمی دارد. در این مقاله، پس از مروری گذرا بر مفهوم موعودگرایی در ادیان ابراهیمی، جایگاه مهدویّت در تصوف سده‌های نخستین (قرون دوم تا پنجم) را بررسی کرده‌ایم. در ادامه، مهدویّت در سده‌های ششم و هفتم (نیمه اول) تاریخ تصوف (دوره ظهور مهدویّت درتصوف) و آنگاه در قرون هفتم (نیمه دوم)، هشتم و نهم (آغاز […]

برگهٔ بعد »