آیا دو زبانه‌ها بهتر فکر می‌کنند؟

dozabane 96 تحقیقات تخصصی درباره «مغز افراد دوزبانه» موضوعی جذاب و مورد توجه رسانه‌ها‏ است. کافی است به چند سؤالی که همیشه در این مورد مطرح است، اشاره‏ کنیم: مغز چگونه می‏‌تواند چندین زبان را به‌طور همزمان بیاموزد؟ آیا عملکرد مغز یک فرد دوزبانه با مغز فردی که تنها به یک‌ زبان مسلط است، تفاوت دارد؟ مغز چگونه تحت تأثیر یادگیری زبان دوم یا چندین زبان خارجی تغییر می‏‌کند؟ مطالعات اعصاب‌شناختی که اخیراً درباره فعالیت‏‌های مربوط به دریافت، حافظه و توجه صورت گرفته، نشان داده است که طی فرآیند یادگیری زبان، در مغز بالغ و رشدیافته نوعی انعطاف‌پذیری عصبی دائم وجود دارد؛ یافته‏‌ای که دانشمندان تا چندین سال پیش حتی تصورش را هم نمی‏‌کردند. توسعه علوم اعصاب‌شناختی از سال ۱۹۹۰ تاکنون و استفاده از روش‏‌های نوین و پیشرفته تصویربرداری از مغز نشان داد که ساختارهای زبانی مغز بسیار پیچیده‏ و منظم هستند.

 در بین روش‏‌های متفاوت تصویربرداری مغزی، دو مورد آن‏ها به‌طور ویژه‏‌ای مورداستفاده قرار می‏‌گیرند: اف‌ ام‌ آر آی (FMRI) یا تصویرسازی به‌واسطه طنین مغناطیسی که مبتنی بر تغییرات جریان خون در نواحی مختلف مغز است؛ و دوم آنالیز الکتریکی مغز که به‌واسطه دریافت امواج مختلف از طریق روش‌های پتانسیل برانگیخته (PE) و پس از تحریک مغز به کمک محرک‌های بینایی و شنوایی انجام می‌شود.

 سؤال اصلی پژوهشگران در روش اف‌ ام‌ آر آی دانستن این مسئله است که آیا سیستم عملکرد مغزی زبان مادری و زبان دوم شبیه به هم است یا نه. یکی از این پژوهش‏‌ها را کارل کیم انجام داده است. محور اصلی مطالعات وی بررسی نقش سن در یادگیری زبان است. در این پژوهش دو گروه از افراد دوزبانه با یکدیگر مقایسه شده‏‌اند: دسته اول کسانی که در کودکی دو زبان را فراگرفته‌‏اند؛ دسته دوم کسانی که در سنین بزرگ‌سالی زبان دوم را یاد گرفته‌‏اند. در دوزبانه‏‌های زودهنگام، هر دو زبان باعث فعالیت یک بخش از ناحیه بروکای مغز می‌‏شوند درحالی‌که در دوزبانه‏‌های تأخیری نواحی کناری و متفاوتی از مغز تحت تأثیر قرار می‌گیرد. پژوهشگران از این نتایج دریافته‌اند که سن یادگیری زبان در مغز به‌ویژه در ناحیه بروکا تأثیر می‏‌گذارد. اخیراً، دانشمندان از مطالعات دیگری نتایج متفاوتی به دست آورده‌اند. این بار این مطالعات بر روی سطح تسلط به زبان (و نه سن یادگیری) متمرکز است. به عقیده آرتورو هرناندز و پینگ لی، افرادی که تسلط بالایی به زبان دوم دارند مناطق مشابهی از مغزشان فعالیت می‏‌کند (زبانی که حرف می‏‌زنند یا گوش می‏‌دهند هرچه که باشد). در مقابل، کسانی که تسلط کمتری به زبان دوم دارند، نواحی مختلفی از مغزشان فعال است و این فعالیت در مرحله یادگیری بیشتر از مرحله تولید است. در بعضی از مطالعات جدید به میزان شباهت بین زبان‏‌های فرد دوزبانه به‌ویژه در سطح صرفی پرداخته‌ شده است. دریکی از این پژوهش‌‏ها، بعضی از محققان به این نتیجه رسیده‏‌اند که نواحی فعال مغز زمانی یکسان است که بین دو زبان شباهت‏‌هایی وجود دارد. پی بردن به این مهم که دو زبان در مغز فعال و در دسترس هستند، یافته‏‌ای اساسی است. برای جلوگیری از وقوع مداخلات زبانی توجه به فعالیت‏‌های کنترلی اجرایی (منع، توجه انتخابی، سرعت تغییر) بسیار ضروری است؛ این فعالیت‏‌ها به‌واسطه شبکه‏‌ای از ساختارها که در قشر پیش پیشانی قرار دارد، انجام می‌شوند. این شبکه در دوزبانه‏‌هایی که به‌طور هم‌زمان از دوزبانه استفاده می‌کنند، به‌صورت زودهنگام آغاز به کار می‏‌کند.

 تجربه دوزبانگی بر روی ساختارهای آناتومیک مغز تأثیر می‏‌گذارد. همه مسئله این است که بدانیم اثرات آن چیست. آیا دوزبانه بودن به یادگیری بهتر، به خاطر سپردن بهتر، تمرکز بهتر و بالاخره فکر کردن بهتر کمک می‏‌کند؟ یا اینکه برعکس، دوزبانگی فراگیری بعضی از مهارت‏‌ها را کند می‏‌کند؟

 تحقیقات اخیر الن بییالیستوک و همکارانش نشان داده است که دوزبانه بودن تأثیرات مثبتی در کنترل عملکردهای اجرایی (برنامه‏‌ریزی کردن، از یک وظیفه به یک وظیفه دیگر رفتن یا چند کار را باهم پیش بردن…) دارد. دوزبانه‏‌های بین ۵ تا ۹ ساله نسبت به یک‌زبانه‌ها در انجام فعالیت‏‌های فرازبانی موفق‏‌ترند. به‌عنوان‌مثال این افراد، به‌رغم بی‌‏معنا بودن یک جمله به‌راحتی می‏‌توانند تصمیم بگیرند که آیا این جمله از لحاظ گرامری درست است یا نه؛ امری که در این‏ بازه سنی بسیار دشوار است زیرا در این سن معنا نقش بسیار اساسی و تعیین‏‌کننده دارد. کودکان دوزبانه در مقایسه با یک‌زبانه‌ها در انجام فعالیت‏‌های شناختی خیلی زودتر و بهتر از پس‌ شاخص‏‌های متضاد یا تغییر قواعد فعالیت‏‌ها برمی‌‏آیند.
به‌علاوه، دوزبانگی تأثیرات عصبی شناختی مهمی در طول زندگی دارد و مانع از زوال قشر خاکستری مغز در طول پیری می‌‏شود. یکی از پژوهش‏‌ها نشان داده است که دوزبانگی به مدت چهار تا پنج سال ظهور علائم بیماری آلزایمر را به تأخیر می‏‌اندازد.

مجله علوم انسانی فرانسه - برگردان معصومه خطیبی بایگی

منبع: روزنامه اطلاعات

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر بعنوان میهمان

0
  • هیچ نظری یافت نشد

حضرت آقای حاج دکتر نورعلی تابنده (مجذوبعلیشاه)

دیداری و شنیداری

حقوق / سلامت و جامعه

درس نامه

تماس با ما / پیوند ها